نظریه چیست؟

رای دهی: 5 / 5

فعال سازی ستارهفعال سازی ستارهفعال سازی ستارهفعال سازی ستارهفعال سازی ستاره
 

در اين گفتار دائم از «نظريه» سخن گفتيم اما نگفتيم که نظريه چيست؟ به زبان ساده، نظريه مجموعه‌ای از مفروضات اوليه، تعاريف و قواعد استنتاج است. «مفروضات اوليه» گزاره‌هایی هستند که آن نظريه، درستیِ آن را فرض گرفته است. اين گزاره‌ها باورهای اوليه آن نظريه است که بديهی فرض می‌شود. آن نظريه، بدون اثبات آنها را می‌پذيرد. اين گزاره‌ها اصول نظريه ناميده می‌شود. هر نظريه‌ای واضح يا پنهان دارای بديهيات ويا اصول اوليه است. تعداد اصول يک نظريه می‌تواند کم يا زياد باشد و البته هرچه کمتر باشد و افراد بيشتری آنها را پذيرفته باشند، آن نظريه فراگيرتر است.

هر مفهومی که در يک نظريه مورد بحث قرار می‌گيرد يا بايد تعريف شود ويا بايد اصول نظريه توصيفی از آن مفهوم ارائه داده باشند.

قواعد استنتاج مشخص می‌کند که نظريه‌ها چگونه استدلال می‌کنند و چگونه گزاره‌های جدید را از اصول و گزاره‌های قبلی بدست می‌آورند. در اين زمينه اتفاق نظر زيادی وجود دارد و نظريه‌ها روی روش استدلال منطقی مشترکند. به بيان ديگر از زمان ارسطو که منطق را تدوين کرد و به مقابله با سوفيست‌ها پرداخت، قواعد منطقی به عنوان روش صحيح استدلال کردن پذيرفته شد. در دو سده اخير نيز پيشرفت‌های قابل توجهی در منطق ايجاد شد و منطق رياضی يا منطق صوری شکل گرفت. منطق جديد در مفهوم بديهيات با منطق ارسطویی اختلافی بنيادی دارد. در عين حال منطق جديد قواعد استنتاج و روش استدلال منطق ارسطویی را نفی نمی‌کند.

اجازه دهيد چند نمونه نظريه را بررسی کنيم:

هندسه اقليدسی يکی از کهن‌ترين نظريه‌های جهان است. افلاطون بر بالای ورودی آکادمی خود نوشت «هر کس هندسه نمی‌داند وارد نشود». بديهيات هندسه توسط اقليدس تدوين شد و بيش از 2000 سال بدون تغيير باقی‌ماند. هندسه اقليدسی همچنان يکی از نمادهای تفکر بشری و استدلال منطقی است. برای پذيرش هر گزاره هندسی لازم است آن گزاره بر مبنای اصول هندسه اقليدسی به صورت منطقی اثبات شود. جالب آن است که اين نظريه فقط 5 اصل (بديهی) دارد.

نظريه اعداد يکی ديگر از نظريه‌های رياضی است. اصول اين نظريه توسط رياضیدانی ايتاليایی به نام جوزپه پئانو تدوين شد.

هندسه اقليدسی، نظريه اعداد، نظريه مجموعه‌ها و ... نظريه‌هایی مجرد در حوزه رياضيات هستند. تعداد اصول محدودی دارند. تقريباً تمام رياضيدانان در مورد آنها اشتراک نظر دارند. اما اجازه دهيد از اين حوزه‌های تجريدی خارج شويم و به نظرياتی ملموس‌تر بپردازيم.

دانشمندان با مطالعه پديده‌های مشهود و ملموس، آنها را دسته بندی می‌کنند و قواعدی را برای آنها تدوين می‌کنند. مثلاً نيوتن حرکت اجسام را مورد مطالعه قرارداد و آنها را فرمولبندی کرد. امروزه اين فرمول‌بندی را تحت عنوان فيزيک کلاسيک می‌شناسيم.

نظريه‌های متعددی در مورد زيست شناسی، زمين شناسی، کيهان، روان‌شناسی، جامعه شناسی و ... وجود دارد. به بيان ديگر علوم مختلف چيزی جز نظريات مختلف نيستند. اما اين مدعا نياز به بررسی بيشتر دارد.

از این بخش مطلب اجازه دهيد نگارش را به شيوه ديالکتيک سقراطی تغییر دهیم و گفتگوی ديدگاه‌های متضاد را شکل دهيم:

الف: معتقدم که هر آنچه به عنوان علم می‌شناسيم نظريه است.

ب: وقتی که از نظريه سخن می‌گویی و آن را به جای علم می‌نشانی به اين معنی است که از قطعيت آن می‌کاهی در حالی که علوم تجربی با استفاده از آزمايش و تجربه حاصل شده است و قطعيت آن برای همگان واضح است.

الف: تجربيات ما در محدوده زمان و مکان و با استفاده از حواس پنجگانه ما انجام می‌شود. اگر از خطای حواس پنجگانه خود بگذريم و بخواهيم گزاره‌های درستی بيان کنيم فقط و فقط مشاهدات خود را بازگو کنيم. اما دانشمندان يافته‌های خود را تعميم می‌دهند. چگونه می‌توان درستی گزاره‌هایی را پذيرفت که از تعميم مشاهدات محدود در زمان و مکان به جهانی بزرگتر است؟

ب: خب! اين مشاهدات را تکرار می‌کنيم تا درستی گزاره‌ها ثابت شود.

الف: با بررسی پديده‌های و مشاهدات بيشتر باز هم آن محدوديت وجود خواهد داشت. ما که از ابتدای جهان نبوده‌ايم و تا انتهای جهان نيز نخواهيم بود. همچنين در تمام جهان نيز نيستيم. لذا بررسی درستی گزاره‌های تعميم‌يافته امکان‌پذير نخواهد بود. آيا خورشيد دور زمين می‌گردد ويا زمين به دور خورشيد؟

ب: اين چه سوالی است؟! معلوم است که زمين به دور خورشيد می‌‌گردد.

الف: اما در گذشته مردم فکر می‌کردند که خورشيد به دور زمين می‌چرخد. ما هم هر روز صبح که از خواب بيدار می‌شويم مشاهده می‌کنيم که خورشيد از مشرق بيرون آمد و پهنه آسمان را چرخيده و در غروب از مغرب پايين رفت. آیا با تکرار هر روز اين مشاهده می‌توانم «گشتن خورشيد به دور زمين» را بديهی بدانم و آن را گزاره‌ای درست بپندارم؟

ب: بعداً مشاهداتی بدست آمد که نشان داد حرکت وضعي زمين باعث پديد آمدن شب و روز است و اين تصور غلط را به وجود می‌آوَرَد که خورشيد دور زمين می‌گردد.

الف: پس يعنی تمام گذشتگان از جمله دانشمندان گذشته در مشاهدات و تعميم آن اشتباه می‌کردند؟

ب: بله.

الف: از کجا معلوم که ما و دانشمندان معاصر ما در مشاهدات و تعميم آن اشتباه نکرده باشند؟

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
نظر شما به دست مدیر خواهد رسید
  • هیچ نظری یافت نشد

جدیدترین محصولات

حل تمرین های کتاب ریاضی هشتم خیلی سبز  فصل هفتم حل تمرین های کتاب ریاضی هشتم خیلی سبز فصل هفتم بازدید (175)
حل تمرین های کتاب ریاضی هشتم خیلی سبز ف...
جزوه ترکیبیات و کاربردهای آن دانشگاه صنعتی شریف دکتر جعفری پاییز ۱۳۹۶ جزوه ترکیبیات و کاربردهای آن دانشگاه صنعتی شریف دکتر جعفری پاییز ۱۳۹۶ بازدید (118)
جزوه ترکیبیات و کاربردهای آن دانشگاه صنع...
پاسخ سوالات سی و پنجمین دوره المپیاد ریاضی ایران ۱۳۹۶۰۱۳۱ پاسخ سوالات سی و پنجمین دوره المپیاد ریاضی ایران ۱۳۹۶۰۱۳۱ بازدید (420)
پاسخ سوالات سی و پنجمین دوره المپیاد ریا...
حل تمرین های فصل ششم کتاب کار ریاضی هشتم خیلی سبز حل تمرین های فصل ششم کتاب کار ریاضی هشتم خیلی سبز بازدید (716)
حل تمرین های فصل ششم کتاب کار ریاضی هشتم...
جزوه سیستم‌های دینامیکی استاد رزوان دانشگاه صنعتی شریف پاییز ۹۷ جزوه سیستم‌های دینامیکی استاد رزوان دانشگاه صنعتی شریف پاییز ۹۷ بازدید (463)
جزوه سیستم‌های دینامیکی استاد رزوان دانش...

فایل های تصادفی

پاسخنامه تشریحی برنامه سازی پیشرفته پیام نور ترم دوم 93-92 همراه با برنامه پاسخنامه تشریحی برنامه سازی پیشرفته پیام... بازدید (9201)
پاسخنامه کاملا تشریحی برنامه سازی پیشرفت...
جزوه جبر 3 استاد محمدرضا رجب زاده مقدم ، فردوسی مشهد جزوه جبر 3 استاد محمدرضا رجب زاده مقدم ،... بازدید (6564)
جزوه جبر 3 استاد دکتر محدرضا رجب زاده مق...
 جزوه احتمال دکتر خزایی دانشگاه صنعتی شریف ترم اول 1396 جزوه احتمال دکتر خزایی دانشگاه صنعتی شر... بازدید (5730)
جزوه احتمال دکتر خزایی دانشگاه صنعتی شر...
جزوه ریاضی عمومی 1 دکتر بهرامیان دانشگاه کاشان جزوه ریاضی عمومی 1 دکتر بهرامیان دانشگاه... بازدید (8517)
جزوه ریاضی عمومی یک دکتر بهرامیان دانشگا...
جلدو اول حساب دیفرانسیل و انتگرال آپوستل، ترجمه دکتر عالم زاده جلدو اول حساب دیفرانسیل و انتگرال آپوستل... بازدید (8489)
کتاب حساب دیفرانسیل و انتگرال آپوستل جلو...

پربازدیدترین محصولات

حل المسائل کتاب نظریه مجموعه ها و کاربردهای آن (مبانی ریاضی) لین و لین حل المسائل کتاب نظریه مجموعه ها و کاربردهای آن (مبانی ریاضی) لین و لین بازدید (27629)
پاسخ سوالات و تمرینات کتاب نظریه مجموعه ...
مثلث نوشته دکتر میرزاوزیری مثلث نوشته دکتر میرزاوزیری بازدید (21517)
کتاب مثلث دکتر میرزاوزیری ، رمز فایل www...
اشتباه سوزنبان دکتر میرزاوزیری اشتباه سوزنبان دکتر میرزاوزیری بازدید (20505)
نویسنده : دکتر مجید میرزاوزیری ؛ چاپ او...
حافظه استاد، نوشته دکتر میرزاوزیری حافظه استاد، نوشته دکتر میرزاوزیری بازدید (18801)
حافظه استاد، نوشته دکتر میرزاوزیری چاپ...
آشنایی با نظریه گراف، دوگلاس بی وست آشنایی با نظریه گراف، دوگلاس بی وست بازدید (18382)
دانلود کامل کتاب آشنایی با نظریه گراف دو...
  • تهران و کرج
  • 09190-24816-0
  • این ایمیل آدرس توسط سیستم ضد اسپم محافظت شده است. شما میباید جاوا اسکریپت خود را فعال نمایید

آمار سایت

ارسال پیام برای ما

  Mail is not sent.   Your email has been sent.
بالا